header image
Xestión sustentable dos recursos hídricos e do chan

AQUATERRA
Xestión sustentable dos recursos hídricos e do chan

AQUATERRA é un grupo interdisciplinar de científicos/as e enxeñeiros/as que desenvolve a súa actividade en Enxeñaría da auga, do Terreo e Industrial e en Ciencia do Chan. Os principais temas de investigación son:

  • Desenvolvemento e aplicación de modelos hidrológicos de balance de auga para o estudo dos recursos hídricos e a avaliación dos efectos do cambio climático.
  • Desenvolvemento e aplicación de modelos numéricos de fluxo e transporte de solutos e contaminantes solutos en medios porosos e fracturados con aplicacións a contaminantes inorgánicos, orgánicos persistentes e radioactivos.
  • Agricultura de precisión: Avaliación de boas prácticas ambientais.
  • Transporte de sedimento por fluxo superficial a escala de conca hidrológica
  • Impacto dos incendios forestais sobre o chan.
  • Valorización de residuos, con especial referencia á caracterización e uso de biochar e compost como emendas.Caracterización das propiedades do chan empregando espectroscopía e aprendizaxe de máquinas.
  • Aplicación de métodos matemáticos avanzados (geoestadíatica, fractales e multirraciale) para caracterizar as propiedades do chan e a súa variabilidade espaciotemporal.
  • Uso de métodos geofísicos (Tomografía de Resistividad Eléctrica e Condutividade Eléctrica Aparente) no chan e a zona non saturada.
  • Calidade da auga e calidade do chan.

Información de utilidade

Liña de investigación 1 – Agricultura de Conservación.

Estúdanse as propiedades e funcións do chan con especial referencia á conservación e calidade do mesmo e á súa variabilidade espacial e temporal. En VITICULTURA DE PRECISIÖN analízase a interacción entre parámetros de física e química de chan, de planta e clima, e como diferentes cubertas vivas e inertes, en filas e rúas, afectan á magnitude destes procesos. En particular: dinámica espazo-temporal do contido de auga e temperatura do chan, tempos de resposta entre parámetros de planta, clima e chan, vigor da vexetación (contido en clorofila e NDVI), virulencia fúngica (con sistema de apoio á xestión), e patróns espaciais de redistribución do chan e os seus principais compoñentes (N-P-K e C) ?conectividad do sedimento?. Para esta actividade, disponse de instalacións permanentes no campo (monitorización en tempo real), campañas periódicas con drones e observacións en campo. En CONSERVACIÖN DO CHAN, as principais actividades céntranse en: a) o impacto do uso e manexo nas propiedades físicas, a materia orgánica e a dispoñibilidade de nutrientes, b) o risco de erosión en terreos agrícolas e forestais e c) a eutrofización das augas por impacto do abonado orgánico excesivo de terreos agrícolas e d) o efecto da adicción de emendas procedentes da valorización de residuos nas propiedades do chan.

Liña de investigación 2 – Hidrología- Hidrogeología. Modelos numéricos.

Modelos numéricos de balance de auga e de fluxo e transporte reactivo de solutos.

Desenvolvéronse potentes e sofisticados modelos hidrológicos de concas e modelos numéricos de fluxo e transporte de solutos reactivos en medios porosos e fracturados. Estes códigos actualízanse de forma ininterrompida no marco de proxectos de I+D+i. Algúns dos aspectos novos e de maior impacto desta liña de investigación inclúen: (1) A avaliación dos recursos hídricos en condicións históricas e en futuros escenarios de  cambio climático (CC) para avaliar os efectos do CC; (2) A aplicación de modelos numéricos de fluxo e transporte de solutos en medios porosos e fracturados a diferentes escalas desde ensaios de laboratorio, ensaios de campo e a escala rexional; 3) A aplicación dos modelos de transporte de contaminantes en acuíferos contaminados por nitratos, contaminación radiológica (transporte de uranio desde a fábrica de uranio de Andújar) e contaminantes orgánicos persistentes como o lindano no vertedoiro de Sardas de Sabiñánigo (Huesca); 4) A aplicación de modelos de fluxo para a avaliación dos efectos hidrológicos e ambientais de escavacións subterráneas e túneles; 5) Modelos numéricos axustados de fluxo de auga, transporte de solutos e de calor, reaccións químicas, procesos microbiológicos e radioactivos en medios deformables  para os estudos de seguridade de almacenamentos de residuos radioactivos de alta actividade: 6) A aplicación dos modelos a actividades mineiras: calidade química de lagos mineiros, estimación de niveis xenéricos de referencia de calidade das augas en zonas mineralizadas e avaliación dos efectos ambientais de actividades mineiras.

Liña de investigación 3 – PROCESO DE DATOS, GEOFÍSICA.

Adquisición e análise de datos en Hidrología, Edafología, Climatoloxía e Agronomía.

Estanse monitorizando con sensores variables hidrológicas como caudal e nivel freático, edáficas, como contido hídrico do chan, así como diversos elementos do clima e parámetros da vexetación. Úsanse técnicas de teledetección. O envío en tempo real dos datos medidos á nube facilita en gran medida a adquisición, xestión e descarga dos mesmos, o que permite calcular os tempos de resposta entre as variables estudadas.

Disponse de equipos para a medida de parámetros geofísicos como condutividade eléctrica aparente (Cea) e tomografía de resistividad eléctrica (TRE) en chans e zona non saturada. Os resultados hanse correlacionado con contido materia orgánica, textura ou dispoñibilidade de nutrientes (Cea) e con nivel freático ou contido hídrico (TRI).

Emprégase a análise geoestadístico, fractal e multifractal para caracterizar a variabilidade espazo temporal de series de datos climáticos, hidrológicos e edáficos.

Contratos de investigación e convenios con empresa

  • Modelización de fluxo e transporte de solutos reactivos nos almacenamentos de residuos radioactivos (079-CO-O seu-2022-001) ENRESA. IP: Javier Samper. Vixencia: 01/05/2022 - 01/05/2025.
  • Estudos hidrológicos e hidrogeológicos da zona do proxecto mineiro de Coto Homónimo no termo municipal de Beariz, municipio de Doade (Ourense). Recursos Minerais de Galicia, SA. IP: Javier Samper. Vixencia: 01/04/2022 - 30/04/2023. Importe: 266.158,75 €
  • Acordo de colaboración entre a Universidade dá Coruña e Pagos de Brigante, SL para o "estudo de desenvolvemento de viticultura de precisión na indicación xeográfica protexida viños da Terra Betanzos". Vixencia: 29/10/2021 - 31/12/2024.
  • Hidrogeología e modelos de balance hidrológico e modelos de fluxo subterráneo e transporte de contaminantes nos emprazamentos afectados por INQUINOSA en Sabiñánigo (Huesca). EMGRISA. IP: Javier Samper. Vixencia: 01/01/2021 - 01/10/2022.
  • Actualización do modelo de balance das concas da zona circundante aos túneles de Pajares. Grupo TRAGSA-TRAGSATEC. IP: Javier Samper. Vixencia: 01/03/2021 -31/07/2022.
  • Monitorización dous xacementos arqueolóxicos costeiros de Galicia afectados polo cambio climático (exp sarq 02.g.914.2021.001). Xunta de Galicia, Consellería de Cultura, Educación e Universidade. Dirección Xeral de Patrimonio.
  • Actualización do Plan Hidrológico de Galicia-Costa (AQUATICA). AQUATICA ENXEÑARÍA. IP: Javier Samper. Vixencia: 01/03/22 - 31/12/22
  • Estudo hidrogeológico e de alternativas para o terraplén de Aparral da Autovía AG-64 (As Pontes). INTACTA GESTION AMBIENTAL. IP: Javier Samper Vixencia: 01/01/22- 30/06/23.

Colaboracións con investigadores/as nacionais de prestixio:

  • José Alfonso Gómez Calero (IAS-CSIC) Córdoba.
  • Jorge Dafonte Dafonte & María Rosa Mosquera Losada (USC) Lugo.
  • Gabriel Gascó Guerrero, Ana Méndez y Ana María Tarquis Alonso (UPM) Madrid.
  • Zulimar Hernández Hernández, Jaime Cuevas (UAM) Madrid.
  • MJ Turrero, Elena Torres (CIEMAT) Madrid.

Colaboracións con investigadores/as internacionais de prestixio:

  • Gao-Lin Wu. Northwest A & F University (Yangling) China.
  • Tianfu Xu & Z Da (Jilin University) China.
  • F Claret (BRGM), L De Windt Francia.
  • Diederik Jacques (SKB) Bélgica, G Kosakowski (PSI) Suiza, M Leivo (VTT) Finlandia.
  • L Zheng (Berkeley) USA.
  • Yuichi Onda (University of Tsukuba) Japón.
  • Saskia Keesstra (Wageningen University & Research)The Netherlands.
  • Tomás de Figueiredo (IPB) Portugal.
  • Rafael Montanari (UNESP) Brasil.
  • Marcelo Wilson (INTA) Entre Ríos Argentina.
  • Mikhail Borisover (The Volcani Institute, Agricultural Research Organization)

Outra información de interese

Artígos

Temperature-Driven Trade-Offs Between Carbon Stability and DTPA-Extractable Micronutrients in Vineyard-Pruning Biochars (NW Spain)

  • Autores: Pedro Antonio Garzón-Camacho, André Fischer Sbrissia,Vanessa Álvarez-López, Antonio Paz-González ,and Eliana Cárdenas-Aguiar
  • Revista: Processes, 2026, 14
  • URL: https://www.mdpi.com/2227-9717/14/5/849
  • CiteScore: 4.5
  • Impact factor: 2.8
  • DOI: 10.3390/pr14050849

Mapping of CO2 emissions and soil attributes under a silvopastoral system and degraded pasture in the Brazilian Cerrado Region

  • Autores: Deise Cristina Santos Nogueira, Diego dos Santos Pereira , Mario Luiz Teixeira de Moraes , Marcos Chiquitelli Neto , Mara Regina Moitinho, Rafael Montanari, José Marques Junior, Debora Marcondes Bastos Pereira Milori , Newton La Scala Jr. , Antonio Paz-Gonzalez, Alan Rodrigo Panosso
  • Revista: Journal of Environmental Management, 2026, 403
  • URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0301479726006857
  • Cuartil: D1 (Wos/Scopus)
  • CiteScore: 14.4
  • Impact factor: 8.4
  • DOI: 10.1016/j.jenvman.2026.129225

Videos

Hidrología y conservación de suelo en sistemas agrícolas y forestales

¡Conoce a nuestros científicos! #CICAnonPara