header image
Xestión sustentable dos recursos hídricos e do chan

AQUATERRA
Xestión sustentable dos recursos hídricos e do chan

AQUATERRA é un grupo interdisciplinar de científicos/as e enxeñeiros/as que desenvolve a súa actividade en Enxeñaría da auga, do Terreo e Industrial e en Ciencia do Chan. Os principais temas de investigación son:

  • Desenvolvemento e aplicación de modelos hidrológicos de balance de auga para o estudo dos recursos hídricos e a avaliación dos efectos do cambio climático.
  • Desenvolvemento e aplicación de modelos numéricos de fluxo e transporte de solutos e contaminantes solutos en medios porosos e fracturados con aplicacións a contaminantes inorgánicos, orgánicos persistentes e radioactivos.
  • Agricultura de precisión: Avaliación de boas prácticas ambientais.
  • Transporte de sedimento por fluxo superficial a escala de conca hidrológica
  • Impacto dos incendios forestais sobre o chan.
  • Valorización de residuos, con especial referencia á caracterización e uso de biochar e compost como emendas.Caracterización das propiedades do chan empregando espectroscopía e aprendizaxe de máquinas.
  • Aplicación de métodos matemáticos avanzados (geoestadíatica, fractales e multirraciale) para caracterizar as propiedades do chan e a súa variabilidade espaciotemporal.
  • Uso de métodos geofísicos (Tomografía de Resistividad Eléctrica e Condutividade Eléctrica Aparente) no chan e a zona non saturada.
  • Calidade da auga e calidade do chan.

Información de utilidade

Liña de investigación 1 – Agricultura de Conservación.

Estúdanse as propiedades e funcións do chan con especial referencia á conservación e calidade do mesmo e á súa variabilidade espacial e temporal. En VITICULTURA DE PRECISIÖN analízase a interacción entre parámetros de física e química de chan, de planta e clima, e como diferentes cubertas vivas e inertes, en filas e rúas, afectan á magnitude destes procesos. En particular: dinámica espazo-temporal do contido de auga e temperatura do chan, tempos de resposta entre parámetros de planta, clima e chan, vigor da vexetación (contido en clorofila e NDVI), virulencia fúngica (con sistema de apoio á xestión), e patróns espaciais de redistribución do chan e os seus principais compoñentes (N-P-K e C) ?conectividad do sedimento?. Para esta actividade, disponse de instalacións permanentes no campo (monitorización en tempo real), campañas periódicas con drones e observacións en campo. En CONSERVACIÖN DO CHAN, as principais actividades céntranse en: a) o impacto do uso e manexo nas propiedades físicas, a materia orgánica e a dispoñibilidade de nutrientes, b) o risco de erosión en terreos agrícolas e forestais e c) a eutrofización das augas por impacto do abonado orgánico excesivo de terreos agrícolas e d) o efecto da adicción de emendas procedentes da valorización de residuos nas propiedades do chan.

Liña de investigación 2 – Hidrología- Hidrogeología. Modelos numéricos.

Modelos numéricos de balance de auga e de fluxo e transporte reactivo de solutos.

Desenvolvéronse potentes e sofisticados modelos hidrológicos de concas e modelos numéricos de fluxo e transporte de solutos reactivos en medios porosos e fracturados. Estes códigos actualízanse de forma ininterrompida no marco de proxectos de I+D+i. Algúns dos aspectos novos e de maior impacto desta liña de investigación inclúen: (1) A avaliación dos recursos hídricos en condicións históricas e en futuros escenarios de  cambio climático (CC) para avaliar os efectos do CC; (2) A aplicación de modelos numéricos de fluxo e transporte de solutos en medios porosos e fracturados a diferentes escalas desde ensaios de laboratorio, ensaios de campo e a escala rexional; 3) A aplicación dos modelos de transporte de contaminantes en acuíferos contaminados por nitratos, contaminación radiológica (transporte de uranio desde a fábrica de uranio de Andújar) e contaminantes orgánicos persistentes como o lindano no vertedoiro de Sardas de Sabiñánigo (Huesca); 4) A aplicación de modelos de fluxo para a avaliación dos efectos hidrológicos e ambientais de escavacións subterráneas e túneles; 5) Modelos numéricos axustados de fluxo de auga, transporte de solutos e de calor, reaccións químicas, procesos microbiológicos e radioactivos en medios deformables  para os estudos de seguridade de almacenamentos de residuos radioactivos de alta actividade: 6) A aplicación dos modelos a actividades mineiras: calidade química de lagos mineiros, estimación de niveis xenéricos de referencia de calidade das augas en zonas mineralizadas e avaliación dos efectos ambientais de actividades mineiras.

Liña de investigación 3 – PROCESO DE DATOS, GEOFÍSICA.

Adquisición e análise de datos en Hidrología, Edafología, Climatoloxía e Agronomía.

Estanse monitorizando con sensores variables hidrológicas como caudal e nivel freático, edáficas, como contido hídrico do chan, así como diversos elementos do clima e parámetros da vexetación. Úsanse técnicas de teledetección. O envío en tempo real dos datos medidos á nube facilita en gran medida a adquisición, xestión e descarga dos mesmos, o que permite calcular os tempos de resposta entre as variables estudadas.

Disponse de equipos para a medida de parámetros geofísicos como condutividade eléctrica aparente (Cea) e tomografía de resistividad eléctrica (TRE) en chans e zona non saturada. Os resultados hanse correlacionado con contido materia orgánica, textura ou dispoñibilidade de nutrientes (Cea) e con nivel freático ou contido hídrico (TRI).

Emprégase a análise geoestadístico, fractal e multifractal para caracterizar a variabilidade espazo temporal de series de datos climáticos, hidrológicos e edáficos.

Contratos de investigación e convenios con empresa

  • Modelización de fluxo e transporte de solutos reactivos nos almacenamentos de residuos radioactivos (079-CO-O seu-2022-001) ENRESA. IP: Javier Samper. Vixencia: 01/05/2022 - 01/05/2025.
  • Estudos hidrológicos e hidrogeológicos da zona do proxecto mineiro de Coto Homónimo no termo municipal de Beariz, municipio de Doade (Ourense). Recursos Minerais de Galicia, SA. IP: Javier Samper. Vixencia: 01/04/2022 - 30/04/2023. Importe: 266.158,75 €
  • Acordo de colaboración entre a Universidade dá Coruña e Pagos de Brigante, SL para o "estudo de desenvolvemento de viticultura de precisión na indicación xeográfica protexida viños da Terra Betanzos". Vixencia: 29/10/2021 - 31/12/2024.
  • Hidrogeología e modelos de balance hidrológico e modelos de fluxo subterráneo e transporte de contaminantes nos emprazamentos afectados por INQUINOSA en Sabiñánigo (Huesca). EMGRISA. IP: Javier Samper. Vixencia: 01/01/2021 - 01/10/2022.
  • Actualización do modelo de balance das concas da zona circundante aos túneles de Pajares. Grupo TRAGSA-TRAGSATEC. IP: Javier Samper. Vixencia: 01/03/2021 -31/07/2022.
  • Monitorización dous xacementos arqueolóxicos costeiros de Galicia afectados polo cambio climático (exp sarq 02.g.914.2021.001). Xunta de Galicia, Consellería de Cultura, Educación e Universidade. Dirección Xeral de Patrimonio.
  • Actualización do Plan Hidrológico de Galicia-Costa (AQUATICA). AQUATICA ENXEÑARÍA. IP: Javier Samper. Vixencia: 01/03/22 - 31/12/22
  • Estudo hidrogeológico e de alternativas para o terraplén de Aparral da Autovía AG-64 (As Pontes). INTACTA GESTION AMBIENTAL. IP: Javier Samper Vixencia: 01/01/22- 30/06/23.

Colaboracións con investigadores/as nacionais de prestixio:

  • José Alfonso Gómez Calero (IAS-CSIC) Córdoba.
  • Jorge Dafonte Dafonte & María Rosa Mosquera Losada (USC) Lugo.
  • Gabriel Gascó Guerrero, Ana Méndez y Ana María Tarquis Alonso (UPM) Madrid.
  • Zulimar Hernández Hernández, Jaime Cuevas (UAM) Madrid.
  • MJ Turrero, Elena Torres (CIEMAT) Madrid.

Colaboracións con investigadores/as internacionais de prestixio:

  • Gao-Lin Wu. Northwest A & F University (Yangling) China.
  • Tianfu Xu & Z Da (Jilin University) China.
  • F Claret (BRGM), L De Windt Francia.
  • Diederik Jacques (SKB) Bélgica, G Kosakowski (PSI) Suiza, M Leivo (VTT) Finlandia.
  • L Zheng (Berkeley) USA.
  • Yuichi Onda (University of Tsukuba) Japón.
  • Saskia Keesstra (Wageningen University & Research)The Netherlands.
  • Tomás de Figueiredo (IPB) Portugal.
  • Rafael Montanari (UNESP) Brasil.
  • Marcelo Wilson (INTA) Entre Ríos Argentina.
  • Mikhail Borisover (The Volcani Institute, Agricultural Research Organization)

Outra información de interese

Artigos

Highly variable and uncertain estimates of the population size of endangered narrow endemic chasmophytes have profound implications for conservation management

  • Autores: Marcos Lado Liñares; Elvira Sahuquillo Balbuena; Elisa Gago; Carmen Acedo; Bernardo Miranda
  • Revista: Biodiversity and Conservation
  • DOI: 10.1007/S10531-026-03399-5

Non-destructive techniques for determining soil organic and inorganic phosphorus fractions: Application of visible near infrared (VNIR) and midinfrared (MIR) spectroscopic and novel modeling approaches

  • Autores: Marcos Lado Liñares; Ali Karami; Ali Akbar Moosavi; Abdolmajid Ronaghi; Reza Ghasemi-Fasaei
  • Revista: Measurement: Journal of the International Measurement Confederation
  • DOI: 10.1016/J.MEASUREMENT.2026.121807

Advances and challenges in machine learning-based identification of organic pollutant sources in heterogeneous aquifers

  • Autores: Zhang, Yue; Cao, Mingyu; Dai, Zhenwei; Wang, Hao; Jia, Sida; Xu, Lulu; Zhang, Xiaojing; Soltani, Mohammad Reza; Calvete, Javier Samper; Yin, Huichao; Carroll, Kenneth C.
  • Revista: JOURNAL OF ENVIRONMENTAL CHEMICAL ENGINEERING
  • DOI: 10.1016/j.jece.2026.122193

Videos

Hidrología y conservación de suelo en sistemas agrícolas y forestales

¡Conoce a nuestros científicos! #CICAnonPara